^{BIJLMER GESCHIEDENIS} in chronologische volgorde, van opbouw

naar afbraak, sloop en eengezins

vooraf

De Bijlmer is van oorsprong een oud meer, dat in totaal 2x wordt ingepolderd door Amsterdamse kooplieden, en tussendoor weer onder water gezet omdat de polder te weinig opbracht. Wellicht is de Bijlmer sloop vanaf 1992 slechts een herhaling van zetten. Op foto: de Bijlmer in 1700.

1920 – 1940

Na de 1^ste wereldoorlog bouwt de gemeente Amsterdam samen met de diverse woningcorporaties (50 stuks) in hoog tempo mooie woningen voor de arbeiders, ruimer en beter van opzet dan de arbeiderswoningen die tot dan vooral door huisjesmelkers werden neergezet. Zo wordt de alkoof cq bedstee afgeschaft, de slaapgelegenheid die zich midden in de woning bevond en geen eigen ramen kende.

Verbeteringen aan de arbeiderswoning zijn mogelijk dankzij de woningwet van 1901 en de daaraan gekoppelde financiering door het rijk. De wethouders voor volkshuisvesting in die tijd, Wibaut en De Miranda, verwerven zich eeuwige faam.

Als de grote krisis zich aandient, schrompelt het bouwprogramma drastisch in. Vanaf 1928 beschikt Amsterdam ook over een dienst stadsontwikkeling olv T.K. van Lohuizen, die in 1929 Cornelis van Eesteren aan zijn zijde krijgt. Van Eesteren wordt de ontwerper. De dienst bezint zich onder meer op de toekomst van Amsterdam en publiceert in 1935 het AUP,  Algemeen Uitbreidings Plan van Amsterdam, dat in 1938 door de gemeenteraad wordt overgenomen. In dit plan voorspelt de dienst dat Amsterdam in het jaar 2000 zo’n 960.000 inwoners zal bergen. Konklusie: Amsterdam moet zich uitbreiden. Als geschikte locaties noemt de dienst Amsterdam-Noord; het tuingebied ten westen van Amsterdam, het latere Slotermeer plus Geuzenveld en Osdorp; en Buitenveldert, gelegen naast Amstelveen.

De Bijlmermeer is een woonlocatie onder voorbehoud, vooral gezien de ligging van het gebied. Het grenst nauwelijks aan Amsterdam, maar vooral aan Diemen en Duivendrecht en is bovendien onderdeel van de gemeente Weesperkarspel. Voor Van Lohuizen en Van Eesteren geldt het argument dat de nieuwe gebieden geen satellietsteden mogen zijn, maar een directe relatie met de stad zelf moeten hebben.In 1933 is  Van Eesteren de voorzitter van het 4^de CIAM-congres, waarin zich de West-Europese architecten van het nieuwe bouwen verzameld hebben. Zij wensen een nieuwe architectuur en stedenbouw. Het congres van 1933 kiest daarbij voor de functionele stad met een scheiding tussen de stedelijke functies van wonen, verkeer, recreatie en verkeer. Functie is hun ogen belangrijker dan vorm.In 1928 legden de CIAM-architecten al vast dat architectuur niet zozeer een esthetische daad was als wel een sociale en economische. 

1945

De 2^de wereldoorlog heeft Nederland ook veel huizen gekost. 87.000 woningen zijn verwoest, 43.000 zwaar beschadigd. De woningvoorraad in geheel Nederland wordt berekend op net 2 miljoen huizen. De bevolking bestaat dan uit 9 miljoen mensen, die tot 1960 zal stijgen tot 11 miljoen.Veel bouwen wordt het parool. In 1962 zijn er 1 miljoen na-oorlogse nieuwbouwwoningen neergezet, in ’72 twee miljoen.

1950

Amsterdam start met de bouw van de westelijke tuinsteden Slotermeer en Geuzenveld. Met Slotervaart, Osdorp en Buitenveldert wordt eind ’50 begonnen. Ook nieuwbouw in Amsterdam Noord.

1953

Gemeente Amsterdam pleit voor uitbreiding van de stad met de Bijlmermeerpolder.

1959

De Stadsrandcommmissie olv Gedeputeerde Staten van Noord Holland presenteert een structuurplan voor gebiedsuitbreiding Amsterdam in zuidoostelijke richting. Het plan wordt in 1961 officieel. In de commissie zitten de gemeentes Amsterdam. Weesperkarspel, Ouder Amstel en Diemen. Strekking van het plan: ten zuidoosten van Amsterdam een nieuwe 'lob' bouwen, bestaande uit grondgebied van Weesperkarspel, inclusief Driemond, Diemen en Duivendrecht. Deze zuidoost-lob moet opgevat worden als een nieuwe groeikern, met nieuwe verbindingen met Amsterdam en omgeving. De Bijlmer moet een geheel nieuw woongebied worden, en Duivendrecht en Diemen moeten qua woningen fors uitbreiden. 

1960

In Nederland is in 1960 van alle woningen 10% hoogbouw. De Nederlandse bouwplannen van 1970 willen dat verhogen tot minstens 40%, liever meer. Tegelijk leert onderzoek dat Nederlanders het liefst op de begane grond wonen.  Voor de Bijlmer zal men uiteindelijk midden ’60 kiezen voor 90% hoogbouw.

1962

Rijk wil Bijlmer niet aan Amsterdam toewijzen. Amsterdam stuurt daarom een brief naar de 2^de kamer, en pleit daarin voor inlijving van het gebied met een beroep op de toekomst van 100.000 Amsterdammers, die beroerd gehuisvest zijn. Ondertussen start de gemeente de plannenmakerij en stelt het zogenaamde Bijlmermeerteam in olv Ton de Gier, met als hoofdontwerper Siegfried Nassuth (de foto is van na pensionering). Het team is onderdeel van de afd. Stadsontwikkeling/Publieke Werken. De gemeente Weesperkarspel, dan nog altijd ‘eigenaar’ van het gebied, stemt in met een bestemmingsplan die dit agrarische gebied een woonbestemming geeft.

1963

Dienst Publieke Werken van de gemeente Amsterdam begint in opdracht van Weesperkarspel met het opspuiten van de Bijlmer. 11,5 miljoen kubieke meter uit de Vinkenveense plassen en het Muiderzand wordt op de veengrond van de Bijlmermeerpolder gedeponeerd.

Nassuth heeft zijn plannen in grote lijnen rond. De woningdienst - verantwoordelijk voor de volkshuisvesting in de gemeente, pleit ervoor 75% van de Bijlmer woningen te bestemmen voor de geschoolde arbeiders. Het moeten woningen van een zodanige kwaliteit zijn, dat ze in 1980 nog als heel modern zullen ogen.

De andere 25% wil men bestemmen voor de hogere welstandsgroepen, want die wil men voor Amsterdam behouden.De arbeiderswoningen moeten door een corporatie beheerd worden, maar daar zullen de corporaties geen genoegen mee nemen. Met behulp van politieke vrienden in de gemeenteraad krijgen 13  Amsterdamse corporaties een deel van de koek. Allen willen hoe dan ook groeien.

1964

Strijd tussen Amsterdam en het rijk, met name met minister Toxopeus (VVD) van Binnenlandse zaken, over het eigendom van de Bijlmer woedt in alle hevigheid door.  De minister wil niet, dat de rode stad Amsterdam nog meer inwoners en macht krijgt, tenminste zo wordt het uitgelegd. Burgemeester Van Hall verwerft een kamer-meerderheid voor de annexatie door onder meer Amsterdamse kamerleden, die tegen zijn, die van de KVP en ARP, privé te ontvangen en hen om te praten. De strijd om de grond zorgt er voor dat de plannen voor de Bijlmer zoveel mogelijk achter slot en grendel worden gehouden. Er mogen geen nieuwe tegenstanders gemaakt worden.

Het Ministerie voor Volkshuisvesting wil hoogbouw bevorderen en geeft daarom 25% subsidie bij het realiseren van flatgebouwen. Het wil ook met industriële bouwers in zee, in de hoop via die bouw de woningnood sneller te kunnen oplossen. Het sluit contracten met Intervam en Indeco Coignet. Beide bedrijven krijgen de garantie dat ze binnen 10 jaar 13.000 appartementen in Amsterdam mogen neerzetten. Het is het aantal appartementen dat in de Bijlmer gerealiseerd zal worden.

1965

Nassuth mag zijn plan afmaken, dankzij de Amsterdamse politici, die van iets groots en zeer modern dromen. Het plan wordt door Stadsontwikkeling gepresenteerd: de Zuidoostelijke Stadsuitbreiding met 40.000 woningen waarvan 90% hoogbouw (vooral galerijflats van 10-hoog, en daarnaast een 8-tal torens van 20-hoog, waarvan er later maar 4 gerealiseerd worden) en 10% eengezinswoningen, plus subcentra en een hoofdcentrum, voor winkels en andere voorzieningen. Strenge scheiding van functies, zoals verkeer, werk en wonen. Men wil beginnen in het noordelijke deel van de polder, boven de latere Gaasperdammerweg. Dit gebied zou later bekend worden als de Bijlmer. Voor het zuidelijke deel, dat later als Gaasperdam door het leven gaat, worden de plannen pas rond begin 1970 afgemaakt.

In de jaren ‘70 bezocht Joop den Uyl als PvdA-leider tijdens een verkiezingstournee de Bijlmer, waarvoor hij in de jaren ‘60 als Amsterdams Wethouder de 1^ste politiek verantwoordelijke was. Naast hem, rechts, Chas Warning, indertijd baas van Kwakoe. Helemaal links met zonnenbril: Roy Mungra

In hetzelfde jaar, 1965, wordt 181,5 miljoen guldens uitgegeven voor het bouwrijp maken van de grond en de aanleg van wegen. De begroting spreekt evenwel over 160 miljoen, en men weet dat het tekort nog veel verder zal oplopen.

De gemiddelde huurprijs voor een Bijlmer-appartement wordt berekend op 170 gulden per maand netto, exclusief servicekosten. De huren zullen tot ’72 oplopen naar 180 voor een 2kamer en 350 gulden per maand voor een 4-kamerwoning. Het zijn huurprijzen inclusief servicekosten.

Parkeren in de garage zal 43 gulden per auto per maand kosten, maar elke parkeerplek, bij een volle garage, kost de gemeente 67 gulden. In eerste opzet wilde de gemeente de parkeertarieven in de huur verwerken, maar dat werd door het rijk tegen gehouden. Het zou de huur te hoog maken. Vooral de eerst gebouwde garages langs de Bijlmerdreef en Karspeldreef kampen later met grote leegstand. Oorzaken: te weinig bewoners met een auto – er was gerekend op 1,3 auto per woning -, en te weinig (gebouwde) voorzieningen in de buurt, die mensen trekken. De voorzieningen zijn gepland onder de dreven, garages en verkeersplatforms, maar grote delen blijven leeg. Zo ontstaat ondermeer de K-woestijn.

1966

De regering stemt er mee in dat de Bijlmer voorlopig voor 12 jaar bij Amsterdam komt. In een referendum zal te zijner tijd de bestuurlijke toekomst van het gebied bepaald moeten worden. De gemeente Weesperkarspel wordt opgeheven.Over een eventuele politieke en economische eenheid van de zuidoostlob - de Bijlmer plus Duivendrecht en Diemen - wordt niet meer gesproken, maar wel zullen later organisaties als het SCAB, het communicatiecentrum en ZOL worden opgezet, die het hele gebied als hun werkterrein beschouwen. Ze zijn gericht op bewoners-participatie, de organisatie van het welzijnswerk, het onderwijs, de zorg en bijvoorbeeld de ontwikkeling van de subcentra. 

Het rijk schaft de subsidies op hoogbouw af.  In de 2^de Nota Ruimtelijke Ordening wordt ervoor gepleit het platteland tussen de steden en dorpen zoveel mogelijk in stand te houden, de zogenaamde groene buffers. De boel mag niet met stenen dichtgroeien. Nieuwbouw moet vooral gerealiseerd worden rond bestaande steden en plaatsen, bijvoorbeeld in Noord- en Zuid-Holland Hoofddorp, Nieuw Vennep, Purmerend en Heerhugowaard, en in nieuwe steden zoals Almere.

Amsterdamse woningcorporaties komen met brochure ‘Toekomst te huur’ waarmee ze bewoners voor de Bijlmer enthousiasmeert.

Burgemeester van Hall slaat op 13 december eerste paal, hetgeen in feite zijn derde is. Op 16 maart dit jaar slaat hij de eerste, voor een nieuw gemaal aan het Zandpad naar West, de tweede op 4 oktober als aan de bouw van het eerste wegviaduct wordt begonnen.

In de Tweede Rijks Nota Ruimtelijke Ordening voorspelt men 20 miljoen Nederlanders in 2000. Voor Amsterdam worden in dat jaar 900.000 inwoners berekend.

In Amsterdam Noord wordt begonnen aan de bouw van Molenwijk, een hoogbouwwijk, die kleiner van opzet en allure dan de Bijlmer is, maar er in velerlei opzichten gelijk aan is. 10 etage hoge galerijflats in een parkachtige omgeving en grote garages voor de auto aan de koppen van de gebouwen. De flatgebouwen staan zover mogelijk van elkaar weg om de bewoners in hun eigen huis de grootst mogelijke privacy en natuurlijk de meeste zon te garanderen. Architect is K. Geerts, die later kopieën van deze gebouwen in de Bijlmer mag bouwen.

Een commissie van Binnenlandse Zaken becijfert dat de verkeersstructuren in de Bijlmer  501 miljoen gaan kosten: 216 miljoen voor de halfhoge dreven, 120 miljoen voor verlengen Gooiseweg, 80 miljoen voor metro en spoorlijnen en 85 miljoen voor de Gaasperdammerweg.

1967

Men begint aan de bouw van de plandelen B, - architect A.C. Groet - C - J. Groet -, D - architect K. Geerts - en E - F. Ottenhof.

1968

De oplevering van de eerste huizen, in de H-buurt. De familie Copray, als officieel eerste bewoners (in Hoogoord), krijgt op 25 november de sleutels van wethouder Elsenburg (KVP / volkshuisvesting).

Er wordt in de H-buurt gebouwd door de Algemene Woningbouw Vereniging (AWV), de r.k. woningbouwvereniging Het Oosten en woningstichting Patrimonium.

600 kinderen uit de 5^de en 6^de  klassen van de lagere scholen in het centrum van Amsterdam en Driemond (een bestaand dorpje boven Weesp, dat bij de Bijlmermeer gevoegd zal worden) planten 6000 bomen en struiken.

1969

Uit enquête blijkt dat 55% van alle bewoners die naar de Bijlmer verhuizen dat doen omdat er geen alternatief is. Systeembouwer Indeco Coignet eist dat er niets meer aan het stedenbouwkundig plan, het bouwplan en de woningplattegrond veranderd gaat worden, want anders kunnen ze geen productie garanderen.

1970

Er wonen 6.000 Amsterdammers in de Bijlmer.

Oprichting OBO ofwel de eerste onafhankelijke bewonersorganisatie voor de Bijlmermeer. De OBO eist meer inspraak en organiseert hoorzittingen.De OBO is mede ontstaan door de inspanningen van welzijnswerkers, in dienst bij het SCAB (later ZOL), die de stad van de toekomst ook willen voorzien van nieuwe structuren op het gebied van welzijnswerk, gezondheidszorg en onderwijs. OBO en Scab/ZOL leveren forse kritiek op het concept van de Bijlmer, en pleiten voor een andere opzet in het zuidelijke deel (Gaasperdam).

Op 10 juli wordt de eerste collectieve ruimte in de Bijlmer geopend, in de flat Grubbehoeve. Er komt een zeer provisorische bar. Pas veel later komt er geld van de wbv Dr. Schaepman en de gemeente om de ruimte in te richten. De verbouwde ruimten worden in ’74 officieel geopend, onder meer met Café de Nachtegaal, de Schaepmanzaal (later Blauwe Zaal getiteld), een jongerensoos en een klusruimte.

Start aanleg metro.

1971

Treinstation Bijlmermeer opgeleverd

Er wonen ongeveer 15.000 mensen in de Bijlmer, waarvan 45% alleenstaand is en 3.000 homosexueel. 15 tot 20% van de bewoners is volgens schatting van Surinaamse dan wel Antilliaanse afkomst. 78% van de hoofdbewoners heeft een inkomen beneden de 20.000 gulden, 53% beneden de 15.000 (het inkomen dat je minimaal nodig had voor een 4-kamerwoning).

In het basisonderwijs is 45% van de kinderen van buitenlandse afkomst.

De wethouder voor Volkshuisvesting deelt op 29 april mee, dat er op de exploitatie van de garages de komende 5 jaar 5 miljoen gulden verlies geleden zal worden. Oorzaak: men durft de volledige kosten per plek, bij 100% bezetting, ofwel 67 gulden per maand niet in rekening te brengen. Men vraagt bewoners 43 gulden.

1972

Dienst Volkshuisvesting bekritiseert opzet Bijlmermeer en doet voorstellen voor functiemenging en verdichting. Technische Hogeschool Delft, afd. Bouwkunde, start panel-onderzoek naar de problemen en kwalen van de Bijlmermeer.

Kelbergen, een laagbouwwijk, wordt opgeleverd. Volgens planning zou dit jaar de eerste paal voor het hoofdwinkelcentrum geslagen moeten worden. Die gebeurtenis zal nog 14(!) jaar op zich laten wachten.

Heroine wordt een populaire drug in Amsterdam. Surinaamse rijksgenoten, vooral jong, man en werkloos, worden een ijverig gebruiker en nemen in de loop ter tijd de Zeedijk in de stad en Ganzenhoef in de Bijlmer over.

Er zijn 2763 hoogbouw-woningen bewoond, gemiddeld wonen er 2,2 mensen per woning. 40% van de hoofdbewoners is onder de 30 jaar, in de stad is dat 5%; 45% van alle bewoners is tussen de 30 en 50 jaar, in de stad: 35%. 15 tot 20% van de bewoners is van Surinaamse dan wel Antilliaanse afkomst. 3.000 bewoners zijn homosexueeel. En 45% van de kinderen in het basisonderwijs is ‘allochtoon’. 78% van de hoofdbewoners heeft een inkomen onder de 20.000 bruto.

1973

Het aantal verhuizingen (in termen van volkshuisvesting mutatie geheten) neemt toe, van 20% in ’71 naar 30% in dit jaar. 42% van de bewoners is tussen de 20 en 29 jaar. Nieuwkomers in de Bijlmer zijn veelal alleenstaand en ongehuwd. Woningbouwverenigingen trekken aan de bel. Toenemende kritiek op de Bijlmermeer. Te monotoon, te anoniem, te grote leegstand.

1974

Surinamers die de onafhankelijkheid in eigen land vrezen, aangekondigd voor november 1975, blijven naar de Bijlmer komen. Ze vestigen zich vooral in Gliphoeve. De Dienst Volkshuisvesting Amsterdam concludeert in een onderzoek: ‘De aanwezigheid van veel rijksgenoten in de Bijlmermeer is voor veel blanke respondenten problematisch. Er wordt weliswaar nauwelijks gesproken over het ontstaan van getto’s, maar er is beslist wel sprake van enig onbehagen. Dit onbehagen manifesteert zich het sterkst in een gevoel van onveiligheid en wrevel over vervuiling en vernielingen in en om de gebouwen.’

Er wordt gestart met de woningbouw Bijlmer Zuid, gelegen ten zuiden van de latere Gaasperdammerweg. Het gebied wordt algauw Gaasperdam genoemd, omdat de naam Bijlmer al teveel beladen is. Er wordt gebouwd naar de wensen van de woningcorporaties, die hoogbouw taboe hebben verklaard. Teveel beheerskosten en te weinig aantrekkingskracht voor de ‘gewone burger met gezin’. Gaasperdam wordt een wijk van laagbouw (koop en huur) en middenhoogbouw, met in het oudste deel, Nellestein en Holendrecht, nog halfhoge autowegen, zoals in de Bijlmer. Die waren allang aangelegd. De auto’s komen niet in garages, maar op grote parkeervelden in de buurt van de woonblokken. Later worden straten aangelegd met de auto voor de deur. De auto komt er dichter bij de voordeur dan in de Bijlmer, maar verder wordt er niet getornd aan de functiescheiding, zoals die in de Bijlmer is toegepast. Wonen, werken, winkelen en ontspannen worden van elkaar gezet. Geen menging van functies, wat pas 8 jaar later weer langzaamaan het stedenbouwkundig ideaal zal worden. Na Holendrecht verrijzen de buurten Gein en Reigersbos.In laatste twee buurten komen er woningen op de winkels, zoals begin ‘80 ook in Venserpolder (Bijlmer) en later in de Amsterdamse Poort, het hoofdwinkelcentrum.

Een deel van Gaasperdam wordt in het begin van de bebouwing van het gebied nog in de klassieke Bijlmerstijl opgetrokken: het complex Nellestein, gelegen ten noorden van de Gaasperplas.  Een viertal hoge, langwerpige en lichtelijk met de zon meekronkelende flats in een zee van groen, die via op de begane grond liggende binnenstraten met de parkeergarages verbonden zijn.  Geen galerijflats, maar appartementen met een portiek-ontsluiting, bereikbaar via lift en trappenhuis, precies zoals Nassuth het ook voor de oude Bijlmer gedroomd had. De hogere bouwkosten worden terug verdiend door er premie-huurwoningen van te maken. Nellestein zal een bijna onopgemerkt bestaan gaan leiden.

Kantershof in Bijlmer Zuid wordt opgeleverd. Kantershof vormt samen met Kelbergen en Geerdinkhof het laagbouwcontingent van 10% laagbouw in de plannen van Nassuth. Kantershof en Kelbergen bestaan uit huurwoningen, terwijl Geerdinkhof koop is.

Tussen metrostation Ganzenhoef, de Bijlmerdreef en Weespertrekvaart, en omgeven door de Bijlmerweide, verrijzen inmiddels ook de wooncomplexen van Gouden Leeuw en Groenhoven, die door architect Joop van Stigt niet als de bekende galerijflats in een honingraat worden uitgevoerd. Hij bouwt torentjes in een lint met een op de begane grond gelegen, luxueuze binnenstraat (uitgevoerd met kleine bedrijfsruimten en tuintjes), die torentjes en garage met elkaar verbindt. Per etage, in een soort zeshoek, de vorm van de honingraat, liggen drie 5kamerwoningen en twee 2kamer (Gouden Leeuw, in Groenhoven liggen per etage meer 4kamerwoningen). Met als argument dat de woningen te duur zijn voor sociale verhuur worden ze voor een zeer billijke prijs in een mum van tijd verkocht.

De Lokale Omroep Bijlmermeer (LOB), opgericht door bewoners en de welzijnswerkers van het SCAB/ZOL, mag van het ministerie twee jaar lokale radio en tv maken.

Surinamers en Antillianen krijgen hun eigen welzijnsinstelling: Stichting voor Welzijnswerk onder Surinamers en Antillianen in de Zuidoost Lob. De naam zou later veranderen in Beheersraad en stichting Interim Beheer.

Gemeente stelt een ambtelijke beheersgroep in die het college van B & W moet rapporteren over bevolkingssamenstelling en woningbestand. Pi de Bruijn, architect en ambtenaar bij Volkshuisvesting, is de voorzitter van deze groep.

1975

Alle 13.000 hoogbouw-appartementen zijn af. Laatst opgeleverde galerijflats zijn Hakfort en Huigenbos. De subcentra Ganzenhoef (foto) en FazantenhofSurinamers blijft toenemen. Gliphoeve raakt overvol. Woningen worden illegaal doorverhuurd aan landgenoten. Daarbij wordt sleutelgeld gevraagd. Bedragen tussen de 5 en 7000 gulden. Leegstaande woningen worden door Surinaamse welzijnswerkers en hun maten gekraakt. Ook daarvoor moet betaald worden, zo’n 500 gulden per woning. November dit jaar wordt Suriname onafhankelijk. Het wordt met een klein gezelschap gevierd achter het Caribische Centrum op het Aanloopcentrum(het eerste, provisorische winkelcentrum van de Bijlmer). Een Nederlander klimt in de paal om de vlag te hijsen. (winkels plus sociaal-medische voorzieningen) worden opgeleverd. Bestemmingsplan Bijlmermeer wordt vastgesteld. Toestroom

Gemeentelijk wordt een plan gelanceerd woningen met een huur tot 365 gulden onder de woningdistributie te brengen. Konsekwentie van het plan is dat net zoals in de westelijke tuinsteden Herhuisvesting (afdeling binnen de dienst Volkshuisvesting) eenderde van het Bijlmer-woningen onder zijn regels kan toewijzen, De anderen woningen blijven dan onder regiem van de woningcorporaties. Op deze manier kan men gerichtere huisvestingspolitiek bedrijven. Je kan woningzoekenden dwingen voor de Bijlmer te kiezen en de Bijlmer wordt daardoor minder afhankelijk van mensen die er alleen een huis betrekken omdat ze anders geen woning vinden en dus niet van plan zijn daar langer te blijven dan noodzakelijk is. Men bereikt er ook mee, dat bijvoorbeeld Surinamers de wijk gaan ‘overspoelen’.  Het idee van woningdistributie in de Bijlmer wordt evenwel afgeschoten. Ondermeer de wbv’s zijn tegen.

1976

Subcentrum Kraaiennest wordt opgeleverd. Metro rijdt door tot Weesperplein. Nieuwmarktbewoners verhinderen nog doortrekking lijn naar Centraal Station. Vanaf 1975 protesteren zij tegen doortrekking metro naar Centraal Station, omdat daardoor een groot gedeelte van de buurt gesloopt moet worden. Ze zijn ook tegen de zogenaamde city-vorming, het plan van Joop den Uyl en Stadsontwikkeling om het hele centrum van de stad op de schop te nemen. Ze wensten ruim baan voor brede autowegen, metro-verbindingen, nieuwe, grote huizen voor gezinnen en grote kantoren. Links Amsterdam van toen wilde de knusse stad in ere houdeen en was tegen elk soort van kapitalisme. De plannen van de regenten, zoals de tegenstanders van 'links' toen heetten, leidden wel tot afbraak van Kattenburg en de aanleg van een 4-baans brede Wibautstraat. Die had in het oorspronkelijke plan verlengd moeten worden via de Jodenbreestraat, hoofdader van de oude Joodse buurt. Dat was nog een reden om tegen te zijn. Geen verleden uitwissen.

De Bijlmermeer is bijna af. Wijkaccommodatie Ganzenhoef (waarin ondermeer een theater, een kerk, de bibliotheek en een creativiteitscentrum komen) moet nog opgeleverd worden, en er zijn plannen voor nieuwe wooncomplexen in de H-buurt en Venserpolder, die zeker niet op de honingraatflats zullen lijken. De plannen voor het hoofdwinkelcentrum zijn nog niet rond.

Er zijn 37.777 bewoners, 29% is alleenstaand. Er zijn 9110 gezinnen, waarvan 40% met kinderen. 29% van alle kinderen wonen in een onvolledig gezin. 3000 mensen zitten in een of andere bijstandsregeling.

1978

De Bijlmer, zuidoost, wordt officieel grondgebied van de gemeente Amsterdam. Linkse partijen in Amsterdam, de machthebbers, weigeren zelfs te overwegen om van de Bijlmer een zelfstandige groeikern te maken, zoals Amstelveen en Almere, wat nog altijd een mogelijkheid was en veel rijksgeld had kunnen opleveren. Een afscheiding van de stad werd door de CPN gezien als een verzwakking van links dan wel de democratische invloed van de bevolking en een versterking van rechts. Het ooit aangekondigde referendum over de toekomst van de Bijlmer ging dus niet door. 

1979

Amsterdamse Raad voor de Stedenbouw adviseert meer verdichting ofwel woningen in de groene hoven van de honingraatflats. Swob Oscar Newman met zijn theorie van defensible space. De SWOB en anderen vinden dat Newman, inmiddels aan het werk, teveel aandacht geeft aan veiligheid en criminaliteit. En ze voelen zich als bewoners gepasseerd door de gemeente. SWOB pleit ervoor dat de Bijlmermeer een groeikern en stadsvernieuwingsgebied wordt, zodat ze meer aandacht en geld voor voorzieningen en beheer krijgt. (wijkopbouworgaan voor de Bijlmermeer) komt met knelpunten-onderzoek als reactie op beleid Gemeente, die de problemen ondermeer de baas wil worden door het inschakelen van de Amerikaanse professor

Duco Stadig, secretaris, en Rene Grotendorst, beleidsmedewerker, van de Amsterdamse Federatie van Woningbouwcorporaties schrijven een notitie voor hun bazen, waarin ze beargumenteren dat de Bijlmer alleen door gedeeltelijke sloop gered kan worden. Ook stellen ze een grote Bijlmer-woningcorporatie voor, waarin al het Bijlmer bezit aan sociale huurwoningen, tot dan verspreid over een 13-tal corporaties, wordt ondergebracht. Met zo’n club kan straks sneller zaken worden gedaan, bijvoorbeeld als sloop onafwendbaar wordt. Het Federatiebestuur gooit de notitie in de prullenbak, maar enkele jaren later is Nieuw Amsterdam, de Bijlmercorporatie, een feit. En NA zet sloop al snel op zijn eigen agenda.

1980

Metro rijdt tot Centraal Station.

Start bouw Venserpolder naar een stedebouwkundig plan van Carl Weeber, woningen met binnenhoven, 4-5 hoog, aan straten, waar je ook de auto kan parkeren. Gemeente heft Afdeling Stadsontwikkeling op. Er komt een dienst Ruimtelijke Ordening.

Leegstand woningen stijgt van 2-3%, het stedelijk gemiddelde, langzaam maar zeker naar de 10%. De schuld wordt gegeven aan de zwakke positie van de hoogbouw: te weinig gevraagd en te duur in verhouding tot andere woontypen in Zuidoost en omgeving.De wbv's klagen dat hun totale onderhoudsbudget bijna geheel aan de Bijlmer opgaat.

1981

Amsterdamse Federatie Woningcorporaties komt met nota ‘Bouwen voor leegstand’ als reactie op alle bouwplannen in de Bijlmermeer zelf en in de zogenaamde overloopgebieden als Almere, Hoofddorp en Purmerend. Er verrijzen daar vooral eengezinswoningen, die bewoners uit de Bijlmer-hoogbouw wegzuigen.

Nassuth gaat vanwege ziekte met vervroegd pensioen. Hij heeft zijn hele carrière bij Stadsontwikkeling later dienst Ruimtelijke Ordening gewerkt. 

1982

Projectburo Hoogbouw Bijlmermeer wordt geïnstalleerd.  Projectmanager Paul Bos valt direct onder de verantwoordelijke wethouder, Michael van der Vlis.  Steeds meer discussies over mogelijke sloop Bijlmer.

De flat Gliphoeve - ‘wereldberoemd’ om zijn beheersproblemen, overbewoning en Surinaamse bevolking - is in tweeën gesplitst en geheel gerenoveerd. Alle bewoners werden tijdelijk elders ondergebracht. Gliphoeve heet voortaan Geldershoofd en Gravestein.  De oude besmette naam wordt overgenomen door een kinderboerderij in de hof van het flatgebouw.

De wooncomplexen Haardstee (laag flatgebouw), Heesterveld (portiekwoningen, 4-hoog) en Hoptille (flatgebouw plus eengezins) in de H-buurt worden opgeleverd. Haardstee en Hoptille krijgen nog een garage langs de toevoerweg, in Heesterveld wordt aan de buitenkant en in de hoven van het complex geparkeerd. Het lange en middelhoge Hoptille krijgt binnenin, op 2 hoog, een enorm lange binnenstraat. Het gebouw biedt ook ruimte aan woongroepen en op de begane grond huizen met tuin.  Ze is ontworpen door Kees Rijnboutt, eertijds ook de architect van de eerste flatgebouwen zoals Hoogoord. Het Amsterdams Woningbedrijf reserveert er een aantal woningen voor jongerengroepen en vrijgelaten, jonge delinquenten. Binnen een jaar vindt in het gebouw een moord plaats. Met name Antilliaanse bewoners zorgen ervoor dat het gebouw in de jaren ’90 verbouwd wordt. De binnenstraat verdwijnt.

Heesterveld, ook zo'n anti-Bijlmer,  is een gesloten bouwblok en krijgt van zijn architecten Van Gool / Pi de Bruijn niet de bij een dergelijk blok gebruikelijke tuin in zijn binnenste, de zogenaamde binnenhof, maar de entrees tot de woningen, en een parkeerterrein.De tuinen op de begane grond komen aan de buitenkant van het bouwblok. Men wilde eens wat anders, zou Van Gool later verklaren. Heesterveld is al snel een van de grootste probleemgevallen in de Bijlmer. In 2007 besluit eigenaar Ymere, een woningcorporatie, tot een prijsvraag onder architecten voor een nieuw Heesterveld. Sloop van het oude wordt geprefereerd, maar grondige renovatie mag ook.Het wordt uiteindelijk sloop (besluit 2009)

Het Centraal Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf presenteert verbeterplannen voor de winkelcentra Ganzenhoef en Kraaiennest. Ze willen een betere route naar de metro, meer zichtbaarheid van het centrum, meer winkels en woningen bij de centra. Gemeente legt het idee naast zich neer, hoewel ze het CIMK juist om een renovatieplan gevraagd had. De gemeente wil niet dat Kraaiennest en Ganzenhoef het toekomstige hoofdwinkelcentrum op voorhand teveel concurrentie gaan aandoen.

1983

et eersteHet Leegstand in de honingraatflats (galerijflats) bedraagt 25%, de mutatie is er 26%. Gemeente is er niet in geslaagd de bewoners voor het gebruik van de garage te laten betalen. Alle systemen om ze te laten betalen, worden vakkundig geboycot, want in de stad is parkeren ook vrij. Het jaarlijks verlies bedraagt inmiddels 1,5 miljoen, mede door de lage huurprijs en grote onderbezetting garages. Er zijn veel minder auto’s dan ooit berekend. Gemeente overweegt om de garages maar gratis te maken. Dat gaat ze minstens 4 miljoen per jaar kosten.

In zijn 2^de concept beleidsnotitie pleit het Projectburo Hoogbouw Bijlmermeer voor een differentiatie in de hoogbouwmilieu’s. Weg met de gelijkheid van 13.000 woningen. Nieuwe plannen kunnen alleen slagen als bewoners erbij betrokken worden. Buro pleit voor een Adviesorgaan van bewoners. Daarnaast een pleidooi voor verlaging huur- en servicekosten; voor het maken van bedrijfs- en kantoorruimten in de amper met auto’s gevulde garages en in de flatgebouwen. Andere voorstellen: meer verschillende soorten maaiveld en een nieuwe woningcorporatie voor de gehele Bijlmer hoogbouw. Een aantal plannen wordt (later) uitgevoerd, zoals ook: parkeren naast bepaalde flatgebouwen, het openbreken van binnenstraten, het bijplaatsen van liften en het graven van een grote vijver bij Grubbehoeve.

Bewonersorganisatie Swob en Gezondsheidszorg Zuidoostlob organiseren 17 maart symposium ‘Om de nieuwe toekomst van 100.000 Amsterdammers’. Speerpunten: bestrijding leegstand en te hoge huren (kreet indertijd ‘ hoge huren geen buren’). Symposium legt schuld Bijlmer problemen niet zozeer bij stedenbouwkundig milieu, maar eerder bij lokaal bestuur en beheer. Corporaties en overheden wensen op symposium evenwel geen schuld te bekennen. Problemen Bijlmer zijn van externe aard, zeggen ze. De Bijlmer is te hoog, te eenvormig en te duur voor de meeste woningzoekenden. Maar zeggen organisatoren symposium: sloop kan op geen enkele wijze oplossing zijn. De Bijlmer is te groot om haar te laten springen, ze is van een ‘onomstotelijke realiteit’  Eigenlijk wil men voor de oplossing van alle problemen meteen een eigen stadsdeelorganisatie, weg van de bemoeizucht van de gemeente, die te ver op afstand zit, weg met de 13 corporaties, waaronder de Bijlmer-woningen verdeeld zijn. Pi de Bruijn stelt nog voor de Bijlmermeer op de monumentenlijst te plaatsen. Op foto: Jan Alberts (staand), voorzitter van Onafhankelijke Bewoners Organisatie (OBO) spreekt wethouder Michael van der Vlis (sandalen) aan, verantwoordelijk wethouder voor de Bijlmer.

Het Ministerie VROM, Federatie en de gemeente komen later met een reddingsoperatie. VROM blijkt opeens 100 miljoen te kunnen besteden, dat bedrag is over op de rijksbegroting, maar dan moet er wel binnen 2 maanden zaken worden gedaan. Belangrijke voorwaarde om het geld te krijgen is dat Nieuw Amsterdam (NA) als de woningcorporatie van de Bijlmer wordt opgericht en de bestaande corporaties hun Bijlmer-bezit aan NA overdragen. Iedereen gaat accoord, behalve Ons Belang, met bezit in Geldershoofd en Kelbergen. Rene Grotendorst wordt gevraagd om als kwartiermeester van deze nieuwe corporatie aan de slag te gaan.

Veronica zendt dit jaar nog een documentaire uit, waarin de wijk opnieuw wordt weggezet als kompleet onleefbaar. Enkele blanke dames organiseren daarop een autokilometers langer protesttocht naar de villa's van de omroep in Hilversum, waar ze directeur Rob Out ter verantwoording roepen. Alleen de blanke Nederlanders doen mee aan het protest. 

1984

Het eerste bestuur van Nieuw Amsterdam wordt tijdens de opening van het Bijlmer Zwembad aan het volk gepresenteerd, op een feestje, georganiseerd door het Wijkopbouworgaan Bijlmer (de Swob). Laatste club is er trots op dat het twee bewoners in het bestuur heeft gekregen: Rob van Essen (uiterst rechts) en Annemarie van Roosmalen (vrouw met kind). Directeur wordt dat jaar Jan Remmerswaal, opvolger van interim Kramer, en net als hij  afkomstig van de Nationale Woningraad. Het zwembad en het daarbij behorende sportcentrum + tennishal worden in de periode 2005-2009 volledig gesloopt en vervangen door een nieuw zwembad met andere sportruimten. Op de foto nog uiterst links: Rene Grotendorst, kwartiermaker en later opvolger Remmerswaal. Man achter Annemarie is Frans Bijdendijk, 1ste voorzitter bestuur en indertijd baas van Het Oosten. Inmiddels big boss bij Stadgenoot.

Ondanks zijn bruidschat (het geld dat de oude corporaties Nieuw Amsterdam gaven voor ondermeer groot onderhoud gebouwen) en het geld van het rijk lopen de tekorten bij Nieuw Amsterdam snel op. Dit jaar is het tekort al 7,4 miljoen en men verwacht dat het in 1989 92 miljoen zal zijn. Leegstand is ruim 20%. Verlaging huur heeft niet gewerkt omdat door de huursubsidie mensen met lage inkomens, het gros van de Bijlmer-bewoners, weinig tot niets van huurverlaging merken.  Huurverlaging houdt geen mensen vast en trekt evenmin nieuwe, kapitaalkrachtiger bewoners. Het blijven vooral de ‘armen’ die naar de Bijlmer komen.  Mutatie was eind dat jaar 33%.

Venserpolder, ontworpen door Carl Weeber, wordt opgeleverd. Het bestaat uit gesloten bouwblokken met binnenhoven. Zijn eigen blok geeft hij het cijfer 1.Ook opgeleverd: portiekflats tot en met 4-hoog, tegenover Gerenstein/Geinwijk. Naam van de buurt: Kortvoort ook wel legodorp genoemd naar de kleine, gekleurde huisjes in een paar straatjes bij het Bijlmerpark.

Corporatie NA begint met het kleuren van de flatgebouwen en schakelt daarvoor een Franse deskundige in, die vindt dat de kleuren in overeenstemming dienen te zijn met de kleuren uit de omgeving. Verzet vanuit de GK buurt, waar een paar actieve bewoners niet willen dat de flats worden weg geschilderd. Hun flats - Grubbehoeve, Grunder, Kleiburg en Koningshoef - krijgen de kleur wit met een licht tintje.

1985

Een Tweede Kamerlid oppert de suggestie om een deel van de Bijlmer te slopen. De gemeente Amsterdam lacht hem weg. Wethouder Wolffensperger laat weten dat het college van B&W elke gedachte aan sloop verwerpt.  Nieuw Amsterdam plaatst een advertentie in de dagbladen: Sloop?  nooit!

De Jamid Mashid Taibah-moskee ontvangt op 19 januari zijn eerste gelovigen.

Amsterdam telt nog 675.000 bewoners. Midden jaren ’60 was dat 200.000 bewoners meer. En als men rekende met ‘echte, autochtone’ Amsterdammers was dat getal nog hoger: 425.000, dus de helft van de bevolking ’60. Het gat werd opgevuld met niieuwkomers: de migranten en jongeren. Amsterdammers –met name gezinnen en hogere inkomens - vertrokken vooral naar de zogenaamde overloop-gebieden: Amstelveen, Hoorn, Purmerend, Lelystad, Almere, etc. De woningbezetting daalde tot rond de 2 personen per woning. In het jaar 2000 wordt de helft van Amsterdamse woningen bezet door alleenstaanden. Er zijn dan in totaal 369.180 woningen tegen 222.833 in 1950. Het aantal bewoners is in 2000: 700.000.

De dienst Ruimtelijke Ordening wil meer (liefst 30.000) huizen in zuidoost: o.a torenflats rond de Gaasperplas en dure woningen in het Bijlmerpark. De bouw van laatste woningen is inmiddels ingepland en ook voor rond de Gaasperplas zijn er bouwplannen, die onder meer vanwege de krisis weer in de ijskast zijn gezet.

Leegstand 22,1%.

1986

Van Velzen, directeur Nationale Woningraad ziet maar een manier om het verval van de Bijlmer te stoppen en dat is het ter discussie stellen van de hele stedenbouwkundige opzet van de Bijlmermeer. Werkgroep Toekomst, ingesteld door Nieuw Amsterdam en Federatie van Amsterdamse Woningcorporaties, meldt dat er maximaal 5000 woningen gesloopt kunnen worden. Men ontwikkelt een 5-tal scenario’s, waarin behalve sloop ook maatregelen staan als verlaging huur, verkoop gebouwen, en aanvullende nieuwbouw. Het duurste scenario kost zo’n 450 miljoen guldens. Gemeente Amsterdam dekt tekort Nieuw Amsterdam voorlopig met 70 miljoen. Het tekort loopt elk jaar met 18 miljoen op. Ledenraad NA moet op 18 september over de plannen van de werkgroep beslissen. Het wil sloop en verkoop zelfs niet in overweging nemen. Commissaris Chris M. van den Hoff constateert dan woedend dat bestuur en directie een gevangene van de ledenraad zijn. Hij doet een voorstel om NA desnoods aan het gemeentelijk Woningbedrijf over te dragen.

Dienst Volkshuisvesting geeft OMA/Rem Koolhaas opdracht te kijken naar de mogelijkheden van de Bijlmer. OMA komt met Revisie Bijlmermeer. OMA: ‘Door zijn overweldigende zichtbaarheid heeft het gebouwde in de Bijlmer de ‘schuld’ gekregen van conceptuele problemen die elders liggen’.Voordat directeur Nan Raap Koolhaas benaderde werd hij nog gevisiteerd door Rene Grotendorst van NA en Edo Arnoldussen, adjunct-directeur van de dienst, die hartstochtelijk pleitten voor sloop.Raap wijst sloop vierkant af.

Ook de dienst Ruimtelijke Ordening van de gemeente Amsterdam schrijft een notitie en volgt daarmee ten dele de visie van Koolhaas. In ‘Een pleidooi voor de Bijlmermeer’  plant men 12.500 duurdere laagbouwwoningen in geheel Zuidoost, woontorens bij de Gaasperplas en aan de Gooiseweg, en urban villa’s in de groenstroken van de Provinciale weg. De Bijlmerdreef wordt een winkel- en bedrijvenboulevard. Er liggen genoeg ruimten om vol te bouwen. De Bijlmer moet een compacte stad worden, een volwaardige satellietstad van Amsterdam. Bozig roept de dienst: er liggen al 20 jaar bestemmingsplannen voor  allerlei ruimtes,  die maar niet gerealiseerd worden en de Bijlmer is de afgelopen 20 jaren vooral gesleten, maar niet afgebouwd.

De Amsterdamse Raad voor de Stadsontwikkeling brengt oktober 1986 zijn advies uit over de Bijlmer. Zij is tegen de sloop, want daarvoor is de situatie van de Bijlmer hoogbouw te specifiek, en met hoogbouw kan je best een aantrekkelijk woonmilieu creëren. Zij ziet het grootste probleem vooral in de verkeersstructuur. De auto moet dichter bij de flat kunnen komen. Ze zegt ook: de Bijlmer kan je pas evalueren als de Bijlmer stedenbouwkundig voltooid is. De Bijlmer heeft een doorstroomfunktie op de woningmarkt, een buffer die elke stad nodig heeft.  Meer differentiatie woningen en meer soorten bevolking hoef je niet te bereiken met sloop maar kan met aanvullende woningbouw. En natuurlijk door flats geschikt te maken voor kopers, goed verdienenden, bejaarden etc.

Staatssecretaris Brokx verbiedt verlaging servicekosten in hoogbouwflats gezien precedent werking voor andere flats in Nederland. NA kreeg met die verlaging wel de flat Fleerde vol.

Surinamers en Antillianen maken 32% van de Bijlmer bevolking uit.

Tijdens het Blij met de Bijlmer Festival tussen Grubbehoeve/Kleiburg/Groeneveen wordt het beeld M’Aisa onthuld, ook wel Moeder Aarde genoemd. De Grubbezee wordt omgedoopt tot Colakreek, vernoemd naar een recreatiegebied in Suriname. Het is een symbolische handeling om Surinamers hun ‘eigen grondgebied’ in de Bijlmer te geven. Het monumentale M’Aisa beeld, gemodelleerd naar de Afrikaanse godin die over land en samenleving waakt, groeit uit tot een icoon van de Bijlmer. Vanuit de metro Ganzenhoef/Kraaiennest is ze te bewonderen. Blij met de Bijlmer is een initiatief van bewoners uit Grubbehoeve, begonnen in 1983 en in 1999 gestopt.

Stadsdeel Zuidoost wordt opgericht. Paul Bos en projectbureau zijn dan zonder bedankje naar huis gestuurd. Ook hun archief en plannen mogen ze meenemen.

1987

Oplevering Hoofdwinkelcentrum rond het spraakmakende ‘kasteel’ van Nederlandse Middenstands Bank. De naam Amsterdamse Poort is ontleend aan de laatst overgebleven stadspoort van Haarlem. Deze weidse betiteling, die blijkbaar moet suggereren dat in de Bijlmer, pardon Zuidoost,  Amsterdam begint, moet de naam van het gebied, het Bijlmerplein, uit het geheugen drukken. Op 25 juni 1987 moet ledenraad NA beslissen over notitie “plan voor hoogbouw Bijlmermeer”. Allerlei maatregelen, maar het woord sloop komt er niet in voor.

 

 

Gemeenteraad Amsterdam stemt in met ‘Effectrapportage Bijlmermeer 1987’ en ‘Intensief wijkgericht woningbeheer’. Daarin staat, dat het verbeterprogramma van 83-88 tot een leegstand van 2% in 88 had moet leiden. Men gelooft niet dat ‘t lukt. Toch noemt men sloop geen oplossing, omdat het hoofdprobleem in de Bijlmer een sociaal probleem is: armoe, werkloosheid etc.  Sloopvoorstellen zijn verwerpelijk omdat ze uitsluitend een technische benadering inhouden. Men concludeert echter ook dat de wijk geen bewoners gaat vinden, die alle woningen bezet houden en er langere tijd willen blijven, daarvoor lijkt de ‘doelgroep’ die van de Bijlmer houdt en de daarbij behorende lasten wil dragen, te klein.  Leegstand moet bestreden worden door de Bijlmer officieel een wachtkamer- en opvangfunktie te geven voor mensen die anders terecht zouden komen in de slechtste woningen van Amsterdam plus de kans op forse uitbuiting door pensionhouders en andere uitbaters van de woningnood. Voor de wachtkamer- en opvangfunctie wil men 8000 woningen reserveren.

Op 1 april 87 spreekt Koolhaas de nieuwe stadsdeelraad toe, in het nieuwe, eigen  kantoor dat onlangs door wethouder Kuypers is geopend. Hij zegt: ‘ De Bijlmermeer heeft een unieke mogelijkheid Amsterdam zijn moderniteit te geven. De Bijlmermeer hoeft in de toekomst geen hulpeloze satelliet meer te zijn, maar kan een eenheid vormen die de concurrentie met Amsterdam aankan.  Alle ontwikkelingen die modern zijn, moeten naar de Bijlmer trekken’. Hij wil villa’s in het Bijlmerpark, de ruimte tussen de Bijlmer en Venserpolder volbouwen, Amstel 3 uitbreiden met ondermeer woongebouwen en hij wenst voorzieningen in de woonhoven van de Bijlmer hoogbouw. De Bijlmerdreef moet een gigantische winkelboulevard worden.

Op 10 februari overhandigt Louis Genet, projectwethouder Bijlmermeer, de eerste sleutel voor de grondgebonden woningen in Echtenstein, een project van Nieuw Amsterdam en Projectburo Hoogbouw Bijlmermeer, inmiddels dus opgeheven dankzij de komst van de deelraad.

Roel Lachmon, bestuurssecretaris van de Taibah-moskee, geeft een geruchtmakend interview aan Elseviers weekblad. Hij spreekt over de oorlog die kan losbreken tussen de Joodse machtsmonopolies en kansarme moslims, bedreigt de ‘jood Van Thijn”, indertijd Amsterdams burgervader, en rept van aanvallen op El Al-kantoren. ‘De bommen liggen klaar’. Het interview dwingt hem later tot aftreden. Als hij jaren later op het veld terugkeert, heeft hij zijn naam verandert in Luqman. Er wachten hem nog prominente rollen.

Aswo-Mokro, een illegaal café annex kapperszaak annex broodjeszaak in wijkaccommodatie Ganzenhoef, ooit opgezet als het culturele hart van de G-buurt,  wordt door de politie gesloten. De Surinaamse jongeren/ouderen bezetten daarop het dichtbij gelegen kantoor van het Wijkopbouworgaan (Swob) en sturen opbouwwerker Hoefsloot weg. Hij had in een ongepubliceerde notitie geschreven dat er in Aswo cocaïne werd gebruikt. Een ex-collega van Hoefsloot, de latere PvdA-voorzitter in zuidoost, Pierre Melhkopf, beschuldigt de Swob ervan een blanke middenklasse-club te zijn.

Leegstand 14,1%. Er zijn grote verschillen. 1,5% leegstand in Hogevecht en 37,3% in Echtenstein.  Wordt mede veroorzaakt door het verbeterprogramma, dat in 1983 werd ingezet en doorgaat tot 1988.  Nog steeds toestroom van vooral Surinamers, andere ‘buitenlanders’ zoals asielzoekers, minimumlijders ( 60 tot 70%)), alleenstaanden ( 50%, 2 maal zoveel mannen als vrouwen), jonger dan 35 jaar (70%), starters op de woningmarkt (60%). Ofwel: men is onder 35 jaar, alleenstaand, jong, heeft een minimuminkomen of lager, en is van niet-nederlandse komaf.

1988

Op 6 oktober 1988 is er overleg tussen de Amsterdamse wethouder voor volkshuisvesting Louis Genet, tevens projectwethouder Bijlmermeer, en de staatssecretaris E. Heerma. Heerma wijst Genet’s plannen voor  de Bijlmer af. Ennaeus Heerma predikt dat de Bijlmer een normale, stabiele wijk moet worden en schrijft later aan Genet: Aanvaarding van de wachtkame- en opvangfunctie (zoals gewenst door Genet c.s.)zou zorgen voor de bestendiging van het stigma dat op de wijk rust…kennelijk ziet u weinig perspectief voor de Bijlmer.’

Een nieuwe werkgroep Toekomst Bijlmermeer moet met structurele oplossingen in de zin van Heerma komen. B&W van Amsterdam volgen Heerma noodgedwongen, want voor een andere oplossing stelt het rijk geen geld beschikbaar, en ze stellen de gemeenteraad de oprichting van zo’n werkgroep voor.  Als opdracht aan de werkgroep formuleert B&W: het vinden van een blijvende oplossing voor de financiële problemen van NA. De werkgroep besluit meteen zijn werkterrein te verbreden naar de algehele Bijlmer problematiek.  Haar rapport ‘ De Bijlmer blijft veranderen’, komt 30 januari 1990 uit.  Getallen van 3000 te slopen woningen worden genoemd. Een kwart van de flats moet geherpositioneerd worden, de helft moet een grote onderhoudsbeurt en een beter beheer krijgen. En er moet nieuw gebouwd worden in laag en middelhoog.

Winkels Ganzenhoef zeggen per 1 januari ‘89 hun huurcontracten op, want ze hadden de afgelopen 2 jaren een gemiddelde omzetdaling van 30%. J. Blom, woordvoerder KNOV, meldt dat de koopkracht in de EG buurt de afgelopen 2 jaren met 18% gedaald is,  terwijl er een bevolkingstoename van 13% was. Hij beweert dat de EG-ers gemiddeld 35% minder besteden dan bewoners in de rest van Amsterdam. Andere cijfers tonen aan, dat in de EG buurt 80% van de bewoners huursubsidie ontvangt, 65% op het minimum leeft en 40% een gemiddelde huurachterstand van 1200 gulden heeft.

Burgemeester Van Thijn omringt zich met enige adviseurs om te praten over oplossingen voor de Bijlmer. Prof. Abraham de Swaan pleit voor meer studentenwoningen. Oscar Newman doet op een andere plek, als gast van de Nationale Woningraad, de uitspraak dat de Bijlmer te redden valt door haar vol te plempen met bejaarden. Dat werkt in Amerika ook en is daar een trend.

Nieuw Amsterdam heeft een schuld van 100 miljoen waar elk jaar 18 miljoen bij komt door hoge beheerlasten, huurderving, vereffening huurachterstanden, vandalisme en kosten extra personeel. De corporatie gaat samenwerken met woningcoporatie Patrimonium. Die wil de noodlijdende club wel helpen.

1989

De ledenraad stelt op 20 december 1989 een toetsingskader vast om latere plannen voor een nieuwe toekomst van de Bijlmer vast te stellen. Bij alle verbeterplannen moet een grotere leefbaarheid van de wijk voorop staan. Er mogen daarbij geen taboes zijn, zoals bijv. taboe op sloop, zij het nog op beperkte schaal. Er moeten meer autochtonen en hogere welstandsklassen naar de Bijlmer komen. Ze moeten daar laagbouw, premiehuur en koopwoningen kunnen vinden. Maar elk plan moet garanderen dat Nieuw Amsterdam onafhankelijk is en zo een belangrijke machtsfactor blijft. Door de schulden die het nu heeft,  wordt ze teveel een speelbal van de politiek en andere belangen en ze is daardoor bijna alle macht kwijt geraakt. Argumenten: NA doet het goed en zal het steeds beter doen.

Vanaf juni heeft NA een nieuwe directie: Rene Grotendorst en Lex Scholten. De 1^ste directeur Jan Remmerswaal heeft zijn ontslag aangeboden omdat wethouder Genet zijn eerdere belofte van 100 miljoen steun niet kon en/of wilde waarmaken. Een bijreden is dat hij twee directeuren naast zich zou krijgen: genoemde twee. Hij beoordeelt dat als een verkapte motie van wantrouwen.

Kolpron komt met zijn 2^de rapport over de marktpositie van de Bijlmermeer, december 89.  In de Bijlmer kan alleen een nieuw elan ontstaan, als het imago drastisch verandert, en dat bereik je alleen met doorbreking stedenbouwkundige structuur, zeg sloop van flatgebouwen. Veel waardering voor de ligging van de Bijlmer, het groen (Gaasperplas), de Poort, het AMC en bijv. werkgelegenheid op Amstel 3 (later ook  Bullewijk, het kantoorgebied ten westen van de Bijlmer en begrensd door de A2), dat nog altijd niet onder het stadsdeel maar de gemeente zelf valt. Marktpartijen willen onder meer aan de verbetering van de Bijlmer bijdragen als B niet langer kiest voor opvangfunktie van sociaal zwakkeren. Men wil ook meer soorten woonmilieus.

Tevens pleidooi voor een nieuwe (verkeers)ader naar de stad. Startend bij het AMC, via Holterbergweg en Spaklerweg naar de Wibautstraat. Veel nieuwe kantoren langs deze weg, nieuwe auto ontsluiting voor Amstel 1 en 2 ( is er inderdaad gekomen) en verbinding met de sneltram Amstelveen. Nieuw woongebied tussen Amstel 2 en 3. En verplaats de spoordijk, zodat Amstel 3 en de Bijlmer aan elkaar komen te liggen.

In opdracht van het Stadsdeel heeft het MBO (bouwer van de Amsterdamse Poort) een plan ontwikkeld voor de Bijlmerdreef. Het MBO stelt voor de dreef  uit te rusten met meer winkels, bedrijven, kantoren, horeca en culturele centra. Het bestaande winkelcentrum Ganzenhoef wil men slopen en vervangen door 2 supermarkten en een overdekte Caraibische markthal. Het stadsdeel vindt het niks: te kleinschalig. De dreef moet een boulevard worden met regionale, liefst landelijke uitstraling, een eigen “IJ-boulevard’ met het musicaltheater van Joop van de Ende, een groot bioscoopcomplex van Canon, kantorenflats en nog meer woningen.  Een deel van de ideeen zou later gerealiseerd worden op de Arena Boulevard, aan de andere kant van de spoorlijn, tussen de kantoren van Amstel 3.

NA bezit 13.302 woningen waaronder 600 laagbouw in Kantershof. Rest is galerijflat. Meer dan 50% van de woningen heeft 4 kamers of meer. Leegstand ligt op 4%, mutatie op 19%. 40% 1 persoons huishoudens, 20% 1 ouder huishoudens, 55% in Nederland geboren, 32% uit Suriname en Antillen.  Nieuwe huurders (1988) meer alleenstaanden, meer uit buitenland afkomstig, minder geld , minder opgeleid. Het vermogenstekort bedraagt 92 miljoen guldens

 1990

Wethouder van Volkshuisvesting Louis Genet neemt rapport Werkgroep Toekomst Bijlmermeer in ontvangst. Werkgroep werd in 1986 door B & W van Amsterdam ingesteld om structurele oplossingen voor de noodlijdende corporatie Nieuw Amsterdam te vinden. Rapport werd opgesteld door deskundigen van gemeente Amsterdam, Nieuw Amsterdam, VROM, Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties, bedrijfsleven, Nationale Woning Raad ( NWR, koepel wbv’s)  en NCIV (christelijke tegenhanger van NWR).

Hun oplossingen kosten 645 miljoen. Gewone doorexploitatie van de Bijlmer zal volgens hen tussen de 660 en 765 miljoen kosten, terwijl daarmee de problemen niet worden verholpen, met grote maatschappelijke kosten als gevolg.

Werkgroep wil 25% van de hoogbouwflats vervangen door middenhoog en laagbouw, en 25% onderbrengen in een duurder huursegment.
De resterende flats moeten een groot onderhouds beurt krijgen. Daarnaast geld voor  meer leefbaarheid en veiligheid. Functies in de wijk zoals wonen, werken en verkeer moeten meer gemengd worden.

Voor de uitwerking van de plannen moet een Publiek Private Samenwerkingsconstructie,  een PPS, op poten worden gezet, met overheid, bewoners, corporaties en particuliere investeerders. In 10 jaar moet operatie rond zijn.

Mei 1990 publiceert Stadsdeel Zuidoost zijn eigen rapport: ‘Over de toekomst van de Bijlmermeer, een doelmatige vernieuwing in het kwadraat’. Het DB pleit voor een buurtgerichte en procesmatige aanpak van de problemen en een wijkgericht woningbeheer. Liefst een zelfbedruipend beheer.

De flatgebouwen moeten voor zover nodig en in beperkte mate deels gesloopt of afgetopt worden. Sloop moet vooral massaliteit doorbreken, identiteit en herkenbaarheid vergroten. En men pleit voor grondgebonden woningen. Aardig is ook dat men woongedrag wil verbeteren met een eigentijdse vertaling van de methodes die jaren terug in De Jordaan werden toegepast. Meer informatie en hulp aan bewoners, vooral sociaal zwakkeren, maar ook: ‘Grenzen moeten met gezag gesteld worden. Het uitwerken hiervan in een concreet programma is nodig’. Ook veel aandacht  voor werkloosheid ( ideeën van opsteller rapport: Henk Schuurs).

En het rapport hamert erop: geen eindbeeld. Onderweg uitvinden wat nuttig en nodig is. Er mag op voorhand  geen ideaal eindbeeld van de Bijlmermeer zijn, noch qua bevolkingssamenstelling, noch qua bestemmingsplan. De vernieuwing van de Bijlmer moet geleid worden door Rijk, gemeente en stadsdeel, middels een gezamenlijk, besluitvormend orgaan, dat zich dringend laat adviseren door alle betrokkenen: bewoners, allerlei maatschappelijke organisaties en bijv. Nieuw Amsterdam.

De toegedachte rol van NA was dus die van een mee-adviserende. In de loop der tijd zou die rol echter veranderen in een mee-beslissende en later vooral-beslissende. Stadsdeel Zuidoost claimt de primaire bestuurs-verantwoordelijkheid, en wil de ambtenaren in het uitvoerend projectbureau binnen haar organisatie aanstellen.

NA gaat alvast experimenteren met het beheer. Er komen drie modelflats, die worden uitgerust met een assistent huismeester en een eigen verhuurmedewerker. Het wordt een fiasco.

Leegstand gedaald naar de 2%, mutaties naar 17%

Criminaliteit is nog altijd hoog. 49% van de bewoners in Hoogoord doet aangifte van inbraak/diefstal, in 89 was dat nog 57%. In Gravestein zijn de percentages 12 en 13.

70% van de bewoners in galerijflats is niet in Nederland geboren

1991

B & W gaan accoord met voorstellen Werkgroep Toekomst Bijlmermeer en gooit het plan van het stadsdeel in de prullenbak. Ze stellen stuurgroep in om de plannen tot uitvoering te brengen. Dirk Frieling wordt voorzitter van deze stuurgroep. In een interview met Het Parool noemt Frieling het bizar dat er 645 miljoen voor sloop en renovatie is en er voor sociale vernieuwing, vooral bestrijding werkloosheid, maar 2,5 miljoen wordt uitgetrokken. Hoe kan hij daarmee in 10 jaar 6000 mensen aan het werk helpen, wat de doelstelling is, en hoe bereik je dat de cultuur in de Bijlmer wat gaat voorstellen. Op dit moment is er nagenoeg niks op het gebied van bijv. dans, muziek en film.

Bijna alle politieke partijen in stadsdeel zetten grote vraagtekens bij plannen Werkgroep. Men vreest vooral de sloop en is boos over geringe inbreng bewoners in plannen. Men neigt zelfs naar een nee, maar is bang om dan door de stad overruled te worden of dat er helemaal geen geld voor de vernieuwing komt.

Uit onderzoek blijkt dat Amsterdammers in Watergraafsmeer en de Riverenbuurt gemiddeld 11 jaar in hun woning blijven. In zuidoost is dat 4 jaar. Het gemiddelde van Amsterdam is 8 jaar.

1992

Stadsdeelraad en Gemeenste Amsterdam besluiten tot goedkeuring van de (sloop)plannen, zoals nader uitgewerkt door de Stuurgroep. Ook ledenraad Nieuw Amsterdam gaat accoord.

Bestuur deelraad gaat akkoord met rappoort ‘Ghanezen in zuidoost’. Men schat het aantal Ghanezen op maximaal 6000, waarvan 3 tot 3.500 illegaal. Ze werken vooral als schoonmaker, bewaker, reparateur, in de autohandel, de kleding- en bloemenindustrie en prostitutie.

Op 4 oktober stort een El Al-vliegtuig neer. Twee bouwblokken, van Kruitberg en Groeneveen, moeten daardoor later worden gesloopt.

Exploitatieverlies Nieuw Amsterdam: 63,5 miljoen

Projectgroep Vernieuwing Ganzenhoef is aan de slag gegaan en gaat slopen: winkelcentrum Ganzenhoef en de flatgebouwen Geinwijk en Gerenstein. Gulden Kruis zal de eerste nieuwbouw van de vernieuwing worden.

In Geinwijk wordt geprobeerd meteen aan sociale vernieuwing te doen. 40% van de bewoners blijkt werkloos. Men bereikt zo’n 150 bewoners: 47 mensen weet men aan werk te helpen, 51 gaan een opleiding volgen en 42 wordt uitval.  Getallen van directeur Projectbureau Martin Mulder

1993

Schuldenlast Nieuw Amsterdam: 140 miljoen.

1994

De Van der Leijgroep BV, aannemersbedrijf uit Delft,  organiseert samen met De Lijn, buro voor ruimtelijke ontwikkeling en volkshuisvesting, een discussie-bijeenkomst over de herontwikkeling van de Amsterdamse Bijlmermeer. Eerder, in 89, had Van der Leij al een conferentie georganiseerd over een integrale aanpak van na-oorlogse wijken.De organisatoren hebben niet alle vertrouwen in de partijen die tot dan de vernieuwing dragen. Ze willen meer inbreng van private partijen en een grotere rol van de rijksoverheid. Men pleit zelfs voor een interdepartementale commissie voor de Bijlmer en voor overheveling van een deel van het bezit van NA naar andere partijen zoals beleggers en ontwikkelaars. Men vreest ook dat Amsterdam Zuidoost in 1998 een zelfstandige gemeente wordt, want dan gaan nog minder partijen zich voor de Bijlmer warm maken. Amsterdam moet de baas blijven.

Zuidoost kent 11.000 werklozen, wat neer komt op 38% van de beroepsbevolking.

1200 huurders lopen bij de deurwaarder. 9 van de 10 nieuwe huurders hebben niet eerder zelfstandig gewoond, 90% van hen heeft een submodaal inkomen.

Aantal ambtenaren bij het stadsdeel 500.

Bij de verkiezingen voor de deelraad stemt in grote delen van de Bijlmer-hoogbouw nog geen 10% van de stemgerechtigden. In heel Zuidoost bedraagt het opkomstpercentage: 45%.

1995

Eerste flatrenovatie start, die van Hoogoord. De flat wordt in ‘97 opgeleverd. Ook laagbouwbuurt Kantershof krijgt een grote opknapbeurt, bewoners kunnen hun woningen kopen, wat een groot aantal doet. Hofgeest en Groeneveen volgen in ‘99. Daar worden geen woningen te koop aangeboden.

Begin sloop Geinwijk en start nieuwbouw Gulden Kruis.

Stedenbouwkundige Ashok Bhalotra krijgt opdracht een nieuwe structuurvisie voor het vernieuwingsgebied te maken.

Mutatie 17,8%

1996

Op 14 augustus wordt het nieuwe voetbalstadion annex evenementengebouw Arena geopend. Ajax gaat er spelen. Het gebouw staat over een doorgaande weg heen, rust ook op een enorme parkeergarage - bedoeld voor auto-bezitters die niet met hun auto maar met de metro naar de stad willen, maar daar wordt tot heden weinig tot geen gebruik van gemaakt - , beschikt over een schuifdak en een grasmat die om het half jaar vervangen moet worden.

Arena staat op het gebied van bedrijventerrein Amstel 3 en valt onder regie van de gemeente. Het wordt van de Bijlmer gescheiden door de spoorbaan Amsterdam-Utrecht.  In het oosten ligt winkelcentrum De Amsterdamse Poort, in het westen dus Amstel 3.  Pi de Bruijn is de stedenbouwkundige die het gebied verder mag vormgeven. Er wordt gesproken over een brede boulevard, de Arena Boulevard, onder het spoor door, zodat beide genoemde gebieden met elkaar verbonden worden, en over massa-entertainment middels een gigantische bioscoop, een grote muziekhal (5.000 bezoekers), een nog grotere muziekhal (10.000 bezoekers), een soort Las Vegas-hotel (Getz) en super-winkels. Een paar daarvan worden gerealiseerd in de buitenplint van het voetbalstadion.

1^ste paal nieuwbouw Geinwijk, er zijn 700 inschrijvingen voor 100 koopwoningen.

Gerenstein wordt ontruimd.

Eind juni gaat deelraad accoord met Plan van Aanpak F-buurt: meer dan de helft van de buurt gaat tegen de vlakte. Nieuwbouw is vooral lage verdichtingsbouw, in een soort stedelijk milieu

Eind ‘96 wordt het Plan van Aanpak voor de K-buurt vastgelegd: sloop Koningshoef, te vervangen door een laagbouwwijk, verlaging ‘sGravendijkdreef, sloop garages Koningshoef/Kleiburg en Kikkenstein/Kruitberg, verplaatsing winkelcentrum naar andere kant metrostation.

Begin sloop winkelcentrum en garage Ganzenhoef.

Stadsdeel publiceert Structuurvisie Bijlmermeer, gebaseerd op ideeën van Bhalotra cq Kuiper Compagnons.

Enquête Bewoners Zuidoost, van Marktplan Adviesgroep:

• 80% bewoners zuidoost is tevreden, in de bijlmer-buurten 70-75%
• Landelijk doet 60% van de bevolking boven de 18 aan sport, in zuidoost is dat 46%. Dat scheelt 9.000 sporters op 67.000 inwoners!  44% van de sporters zoekt zijn heil  buiten zuidoost, vanwege kwaliteit accommodaties en de eigen vrienden.
• 1 op de 4 bewoners is geïnteresseerd in de plaatselijke politiek, elders in Nederland is dat 40 tot 50%.
• Stadsdeel bereikt vooral Nederlanders, dan Surinamers en op afstand de rest.
• 38% bewoners is werkloos, 2 x zoveel als in Amsterdam.

1997

Architecten gaan de aanslag met ontwerpen voor bioscoop Pathe (opgeleverd in 2000), muziekcentrum van Mojo ( Heineken Music Hall) en de meubelmarkt (Villa Arena), allemaal te situeren aan de Arena Boulevard.

De stedelijke woningdienst schrijft in een boekje dat opdrachtgevers vernieuwing grote waarde aan partcipatie bewoners toekennen. Dus komen er in de F- en K-buurt loketten waar de bewoners hun huisvestingsproblemen, door sloop en renovatie van hun woongebouwen, op tafel kunnen leggen.

Eerste paal Gerenstein.

Na de zomer: feestelijke opening Gulden Kruis. Driekwart van de nieuwe bewoners is afkomstig uit Zuidoost. Het zijn vooral Surinaamse twee-verdieners. Tweederde van de woningen is koop, met koopprijzen tussen de 156.000 en 298.000 gulden. Gerenoveerde woningen in Kantershof, het 1^ste laagbouwwijkje in de Bijlmer, uit begin ’70, gaan voor 100 tot 250.000 van de hand, afhankelijk van de grootte.

Zwart Beraad, een actieclub van zwarte deelraadsleden uit de PvdA, D66 en Groenlinks, nomineert Chris Kanhai (PvdA) als nieuwe ‘burgemeester’ voor Zuidoost. Hij zal een tandem vormen met Chas Warning (ook PvdA), ex-bestuurslid stadsdeel en ex-directeur/voorzitter jongerencentrum Kwakoe.

1998

Mini conferentie Bijlmer Museum in Nieuwe Stad. Het Bijlmer Museum is het oude GK-kwadrant, het gebied tussen metrostation Ganzenhoef en Kraaiennest, omgeven door 4 verhoogde dreven. Het is het mooiste deel van de oude Bijlmer van Nassuth. Oorspronkelijk wilde men alle 8 galerijflats in het gebied handhaven, maar inmiddels is Koningshoef gesloopt en zal ook Grunder onder de slopershamer vallen.

De garages van Gooioord en Groeneveen worden verkleind, de andere garages gesloopt. Ook zullen alle dreven omlaag gaan, naar nivo maaiveld.

Parkeren gebeurt in de toekomst vooral op parkeervelden en soms onder een flatgebouw (Kruitberg).

1998-1999

Laagbouwbuurt  Vogeltjeswei wordt opgeleverd. Het buurtje ligt op het gebied, dat vroeger bekend stond als het Aanloopcentrum ofwel het eerste gebied met voorzieningen, zoals winkels, politiebureau, bibliotheek, allemaal gehuisvest in houten noodgebouwen.En in de eerste plannen (uit ‘65) was dit gebied voor bestemd als onderdeel van het hoofd(winkel)centrum. 

Het aanloopcentrum beschikte ook over twee monumentale kunstwerken: een groep rode palen en de speakerscorner van Wim T. Schippers. De rode palen worden verplaatst naar de sloot tussen Vogeltjeswei en het Bijlmerpark. Het werk van Schippers verdwijnt spoorloos. Het was een parodie op straatmeubilair en de speakerscorner, bestaande uit bankjes met hun rug naar het spreekgestoelte, vele in de weg staande lantaarnpalen en niet lopende straatklokken.

De naam Vogeltjeswei is ontleend aan een Surinaams gebruik op het intertijd verlaten en gesloopte aanloopcentrum: het trainen van zangvogeltjes in het zoveel mogelijk aanslaan. Op zondag waren de wedstrijden.

Evaluatierapport Bijlmer Vernieuwing verschijnt: ‘De vernieuwing halverwege’,geschreven door A. Ouwehand van OTB, Delft. Dit rapport leidt tot nieuwe plannen.

Plannen worden mede gebaseerd op rapport Rigo Research en Advies naar toekomstige woningbehoeften en bouwplannen. Het voorspelt dat in de regio Amsterdam rond 2005 10.000 woningen overbodig worden, met name de na-oorlogse gezinswoning in de hoogbouw.  Dat type woning acht men vooral geschikt voor starters en opvang dropouts. Gezinnen zoeken een andere woning. Konklusie: sloop meer hoogbouw,

Sprake van aantrekken van economie. In heel Amsterdam is werkloosheid groter dan rest van Nederland.

Nog steeds zijn 11.000 mensen werkloos, waarvan 6202 vrouw, maar zij vormen nog maar 28% van de beroepsbevolking. 35,5% bij minderheden. 40% werkzoekenden is niet bemiddelbaar.

2000

Nieuw Amsterdam hoopt dit jaar te starten met de renovatie van Kleiburg, in 1971 gebouwd en onderdeel van het zogenaamde Bijlmermuseum. Het moet een zeer bijzondere flat worden, met allerlei kleine buurtjes binnen de flat met ieder een eigen  woningtype (koop en huur), zoals woon/werkwoning, lofts en een duplexwoning. Er komen extra liften, roltrappen en een nieuwe, golvende buitengevel. Het gebouw wordt ook aangewezen als eco-flat. Architect is de Amerikaan Greg Lynn. In 2005 moet het nieuwe Kleiburg worden opgeleverd. Vooral door geldgebrek worden echter alle plannen afgeschoten. In 2009 is er nog niets aan Kleiburg veranderd.

Voor de aanpassing op de oude vernieuwingsplannen komt alvast extra geld vrij: 140 miljoen van het waarborgfonds (pot geld van de woningcorporaties/rijk) en de gemeente Amsterdam, plus 63 miljoen van de wbv’s Zomers Buiten en Patrimonium.

Willem Kwekkeboom van DeltaForte, die als dochteronderneming van Patrimonium (eigenaar van bijna alle hoogbouwflats) de sloop, renovatie en nieuwbouw in grote mate bepaalt, vermeldt in een publicatie dat de vernieuwingsoperatie zo’n 1,6 miljard kost, waarvan 450 miljoen onrendabel.

Voor het programma ‘Schoon, heel en veilig’ wordt 29,5 miljoen uitgetrokken, op te brengen door de gemeente Amsterdam en Centraal Fonds Volkshuisvesting. Na 2005 zal dit programma uit het reguliere budget betaald moeten worden. Het gaat om extra beheers- en schoonmaak-maatregelen.

Tussen 1950 en 2000 is het aantal inwoners van Amsterdam gedaald van 800.000 naar 700.000. Tegelijk steeg de woningvoorraad van 222.833 naar 369.180 woningen. Ongeveer de helft van de woningen wordt bewoond door een alleenstaande. De gemiddeld woonbezetting was in 1950 3,59 personen, in 2000 nog maar 1,89.

2001

In oktober komt ‘Finale Plan van Aanpak’ uit. Er wordt besloten dat er nog 3000 hoogbouwflats extra gesloopt moeten worden en dat alle hoogbouwflats, die niet gesloopt of geherpositioneerd worden, een renovatiebeurt krijgen. Gemiddeld zal voor renovatie 99.000 gulden per woning worden uitgetrokken. In totaal zullen nu 7.500 nieuwe woningen gebouwd worden, en 6.500 hoogbouwflats gesloopt. Na afloop zal de Bijlmer bestaan uit 50% sociaal huur en 50% koopwoningen.

Op dat moment is 1.113 miljoen in de Bijlmer geïnvesteerd, 40,3% door Amsterdam, 41,4% door fondsen woningcorporaties, 12,6% door Nieuw Amsterdam, 4,9 % door Patrimonium en 0,7% door Zomers Buiten.

Nieuw Amsterdam heeft in ‘97 en ‘99 een positief bedrijfsresultaat gehaald door ‘geactiveerde rendabele bedrijfswaarde’.

De verantwoordelijke leiders van de gehele operatie maken tevens bekend dat de vernieuwing niet in 2010 rond zal zijn, maar pas in 2013. Belangrijke oorzaak: men vindt te weinig passende herhuisvesting voor de bewoners, die uit hun flat moeten verdwijnen. Er is vooral te weinig laagbouw beschikbaar, waar velen naar toe willen. Die bewoners zullen straks 2x moeten verhuizen tot ze zijn waar ze willen.

De in 1997 gepubliceerde structuurvisie op de toekomst van de Bijlmer, geschreven door Ashok Bhalotra en zijn buro, is inmiddels afgeserveerd. Er was hem gevraagd om een stedenbouwkundige samenhang te brengen tussen de per buurt ontwikkelde vernieuwingsplannen, maar achteraf vinden de beleidsmakers dat de Bijlmer zonder samenhang het beste af is. Men gelooft meer in de zegende werking van de markt. Als die zijn gang kan gaan, zal er in de Bijlmer vanzelf een interessante stad ontstaan.Grote visies over samenhang werken maar belemmerend.

Surinamers maken 36% van de bevolking uit, in Amsterdam is dat 9,8%.

In Amsterdam is 71% van de bewoners in Nederland geboren, in de Bijlmer 22%

Bewonersonderzoek Bijlmermeer.

1^ste resultaten. OTB , 8 mei 2001 (enquête onder bewoners K-zuid, E en D buurt en Hakfort/Huigenbos, bijna 75% deed mee)

• 25% vindt een hoogbouwwoning prettig, 51% niet.
• 54% woont graag in de Bijlmer, 22% niet
• 68% vindt slopen flats goed idee
• gemiddeld 60% is voor slopen eigen woning, maar in de K-buurt is dat 68%, in E 66%,  in D 67%, in Hakfort en Huigenbos 35 %
• 37% is voor het verbeteren van hoogbouwflats
• 34% wil zelf in gerenoveerde flats wonen 
• 18% wil zelf kopen
• 82% is voor nieuwbouw en eengezinswoning: 59% is voor het huren voor zo’n woning, 55% voor het kopen.

2002

Oplevering nieuw winkelcentrum Ganzenhoef, de eigenaar noemt het Ganzenpoort.

Bevolking Bijlmermeer vergeleken met de rest van Amsterdam:

• 16,2% Nederlanders tegen 52,7
• 35,8 Surinamers tegen 9,8
• 9,6 Antillianen tegen 1,7
• 0,9 Turken tegen 3,9
• 1,8 Marokkanen tegen 8
• 1,7 Zuid-Europees tegen 2,4
• 30,6 niet-geïndustrialiseerde landen tegen 10,9
• geïndustrialiseerde landen 3,5 tegen 9,6
• Alleenstaanden 38% tegen 47%
• eenoudergezinnen 20 tegen 9%

Officiële start project Koop Je Eigen Bijlmer, een vereniging van toekomstige kopers. Het project is bedacht door Bernadette de Wit en Henno Eggenkamp. Het liefst wilden ze een hele flat kopen en de woningen daarvan verkopen aan ‘bijlmer believers’. Belangrijkste oogmerk is niet de koopwoning, maar de grotere macht die kopers hebben om andere partijen te beïnvloeden. Ze willen vooral af van de woningcorporatie. Uiteindelijk krijgen ze onder een aantal stringente voorwaarden 90 appartementen in de flat Grubbehoeve, Bijlmer Museum gebied. Het project krijgt de verzekering dat ze bij de gehele renovering van Grubbehoeve een mee-beslissende stem krijgen. In de flat zullen nog 77 appartementen (in het laatste deel van de flat en in de plint, 1-hoog)) verkocht worden, maar dan onder regie van de wbv, terwijl 153 woningen in de huur blijven tot ze verkocht kunnen worden. Op de begane grond (plint) wil men bedrijfsruimten, vooral voor startende ondernemers. In februari wordt het convenant tussen KJEB en Patrimonium ondertekend.

2003

Stadsdeelraad vergadert over ontwerp Bestemmingsplan Nieuwe Bijlmer.

2004

Oplevering Cultureel Educatief Centrum aan de Bijlmerdreef, op de plek waar vroeger de parkeergarage voor Ganzenhoef/Grubbehoeve/Grunder stond. Belangrijkste activiteit in het gebouw is 2^de kans-onderwijs aan jongeren en inburgeringscursussen / taallessen aan migranten.  Het gebouw beschikt verder over een grote kantine annex buurt-restaurant, een kroeg voor Surinaamse creolen, een fitness-complex, een Vrouwencentrum, een Ghanese Jezuskerk, een gymzaal, een overdekt plein en kantoorruimten. Bovenop worden 21 koopwoningen gezet.

Start daadwerkelijke verkoop Koop Je Eigen Bijlmer - woningen in Grubbehoeve.

Onderzoek wijst uit dat tussen 2001 en 2004 2363 hoofdbewoners vanwege sloop en renovatie naar een nieuwe woning moesten uitkijken. 72% van hen is afhankelijk van huursubsidie en weer 34% van deze mensen heeft een inkomen onder het minium loon.

79% van de hoofdbewoners is officieel alleenstaand en 66% is tussen de 30 en 50 jaar oud.

29% van deze stadsvernieuwingsurgenten vinden een woning in de bestaande middenhoogbouw van Zuidoost, inclusief Bijlmer; 27% komt weer in een hoogbouwflat terecht, 8% belandt in de nieuwbouw en 25% verhuist naar andere delen van Amsterdam. De anderen vinden een woning buiten Amsterdam bijvoorbeeld in Almere en Lelystad.

2005

Gemeente, stadsdeel, Nieuw Amsterdam en Projectbureau Vernieuwing Bijlmermeer presenteren eindbeeld vernieuwing. 6.500 van de 13.000 flatwoningen in de hoogbouw zullen gesloopt worden. 1.250 van de overblijvende appartementen zullen in de verkoop gaan. Uiteindelijk moet de totale woningvoorraad in de Bijlmer bestaan uit: 50% sociale huurwoningen en het restant uit premiehuur en vooral koop in diverse prijsklassen. 21% van de woningen moet laagbouw zijn.

2006

Van de flat Echtenstein is alleen het eerste stuk aan de Daalwijkdreef overeind gebleven, de zogenaamde kop. Rochdale heeft het verbouwd tot 264 studenten-eenheden, 24 kunstateliers op de onderste etages en 17 opvangplekken voor verslaafden. Aan de overkant sloopt de gemeente Diemen een overtollig hogeschool-gebouw. Het gaat er honderden containerwoningen voor studenten neerzetten en later nog een apart blok voor Poolse arbeiders.

Er komt ook een einde aan Cafe de Nachtegaal, vanaf 1974 in de collectieve ruimte van Grubbehoeve actief en bakermat van velerlei Bijlmer initiatieven. De Bijlmer Vernieuwing predikt ook sociale vernieuwing, maar sloopt onderwijl vooral ontmoetingsplekken en sociale netwerken. In de ruimte zou op termijn weer een bewonersruimte komen, maar anno 2009 heeft eigenaar Rochdale nog altijd niet de benodigde stappen daartoe gedaan.  Op foto de bewoners die hun oude kroeg en de andere ruimten leeg haalden voor de sloop. 

Rochdale, een fusie van Patrimonium en Rochdale, fuseert officieel (juridisch) met Woningstichting Nieuw Amsterdam. Tot 1 juli was Patrimonium/Rochdale sinds midden jaren ’90 de bestuurder van Nieuw Amsterdam.

2007

Joop de Haan, directeur Vernieuwing Bijlmermeer, meldt in september dat er in totaal 7.200 nieuwbouwwoningen gebouwd zijn dan wel gebouwd zullen worden. Steeds meer marktpartijen ontdekken de Bijlmer als winstgevend gebied. De Rabobank en het Bouwfonds gaan bouwen.

Mi Akoma di Color wordt hopelijk november opgeleverd: 35 eengezinswoningen en 17 appartementen. Het is een bouwproject van bewoners, vooral uit Zuidoost, samen met Nieuw Amsterdam (cq Patrimonium, later Rochdale). Het buurtje komt op het terrein waar vroeger de galerijflat Grunder stond. Het werd mogelijk gemaakt door een gift in het kader van 100 jaar woningwet.

Oplevering De Kandelaar. In dit complex tegenover metrostation Ganzenhoef en het CEC is een woontoren met koop-appartementen ondergebracht en een groot kerk-verzamelgebouw voor Ghanese jezuskerken. 

Architect Micha de Haas wint de prijsvraag 1:500 Ontwerp Heesterveld, een klein, 4- etages hoog complex, dat ooit door Van Gool/Oyevaar/de Bruin als een anti-bijlmer werd ontworpen en al jaren kampt met ‘Bijlmer-problemen’.De Haas wil van Heesterveld een ‘cultureel landgoed’ maken en daarvoor culturele ondernemers inschakelen. Als dat niet lukt, kan Heesterveld alsnog gesloopt worden.Heesterveld ligt tussen galerijflat Huigenbos en de spoorlijn.Heesterveld wordt gesloopt.

In de gerenoveerde H-buurt is het nog lang niet pluis. Het stadsdeel verklaart de buurt tot actiegebied. Er is drugsoverlast en criminaliteit, er hangen agressieve jongeren rond, en er wonen nogal wat mensen met grote schulden. Vier jaren eerder werden al dezelfde problemen geconstateerd. De H-buurt ligt dichtbij Heesterveld. 

De EG en K-buurt in de Bijlmer wordt door minister Vogelaar als een van de 40 probleemwijken in Nederland gedefinieerd. Ondanks de renovatie moet het nog altijd een prachtwijk worden.

Oplevering Gerenstein Gallery, een koopblok langs de Bijlmerdreef, vlakbij winkelcentrum Ganzenhoef.  Het bestaat uit 21 sociale huurwoningen aan de achterkant, gelegen langs het fietspad, en 100 koopwoningen. Eigenaar is Rochdale, die op voorhand zijn koop-appartementen heeft overgedaan aan Vesteda, die er premiehuur van gaat maken met recht op koop.

10,4% van de beroepsbevolking is werkloos, waarvan 2.000 langer dan 3 jaar, 3.600 werklozen zijn nauwelijks te bemiddelen door taalachterstand, schulden en andere belemmeringen, en eveneens 3.600 werklozen zijn ouder dan 50 jaar.

Werkloosheid is de afgelopen jaren in Zuidoost meer gestegen dan in rest van Amsterdam.

2008

Het Dagelijks Bestuur van Stadsdeel Zuidoost laat 19 februari op zijn website weten dat in afwijking van het Finale Plan van Aanpak uit 2002 de flats Dennenrode, Develstein, Eeftink en Egeldonk met hun garages geheel gesloopt worden. In genoemd plan zouden de 1^ste delen van de gebouwen, de zogenaamde koppen aan de Daalwijkdreef, blijven staan, net zoals de garages.

Tegelijk krijgt De Principaal, ontwikkelingsmaatschappij van woningstichting Lieve de Key toestemming de garages aan de Karspeldreef opnieuw te ontwikkelen en rond deze garages vier woontorens neer te zetten.

2009

Februari: De laatste restanten van het oude Bijlmer Sportcentrum - bestaande uit een tennishal, een buitenbad, een binnenbad en een grote sportzaal – worden gesloopt. Het buitenbad was al jaren buiten functie en de tennishal inmiddels gesloopt. Met het verdwijnen van de sporthal verdwijnt ook een grote feestruimte. Het oude gebouw werd in 1984 opgeleverd.

Naast het oude centrum is inmiddels een nieuw complex verschenen, met zwembad en fitness. 

Ook opgeleverd: het Bijlmer Parktheater, bedoeld voor kleine theater-voorstellingen van ondermeer Krater en het Jeugdtheater.

Sportgebouw en Parktheater zijn voorzieningen aan het immense Anton de Komplein, waaraan ook het stadsdeel-kantoor ligt.  Nog geen horeca te ontdekken.

Citaten

Professor Priemus zei ooit over de Bijlmer: Een dure plaats voor de auto en het aller goedkoopste keukentje dat zich uit hardboard laat maken.

Rene Grotendorst: De Bijlmer had nooit zo gebouwd mogen worden (93 Elsevier)

Martin Mulder: Bijna alles is hier 2 maten te groot. We moeten terug naar een woongebied op een menselijke maat met meer variatie (Elsevier 14-8-93)

August Willemsen: De Bijlmer is een unieke stad, niet alleen door zijn vervlechting van groen en bouwmaterialen in de zuiverste Corbusier-traditie, maar vooral door zijn combinatie van grootschaligheid en dorpse intimiteit. ( essay Langs de Kunst in Zuidoost)

Louis Genet: In de Bijlmer is de concentratie zwart en arm te groot (VN, 11 juli 92)

Bewoner Nico van der Molen komt na een verblijf in Almere en Lelystad terug naar de Bijlmer. Bij terugkomst in Gouden Leeuw zegt hij: De sociale controle in Almere en Lelystad is zo verschrikkelijk groot, dat het bemoeien wordt. In de Bijlmer maakt het niets uit of je homo of pot ben, dik, dun, alleen of samen. Je bent hier allemaal mens’

Pi de Bruijn zegt in 97: De echte reden voor de vernieuwing van de Bijlmer is dat Amsterdam niet meer wilde betalen, ‘ zodra de machine weer rendabel draait, zullen de ingrepen ophouden.’

August Willemsen op 2-1-87 in het NRC-Handelsblad: Ik vindt de Bijlmer om dezelfde reden mooi als mijn yoegoslavische buurman. Die zei ooit: Iek viend Baailmer mooi!! Allemaal nieuw. Willemsen legt verder uit; Het is mooi omdat het nieuw is, en omdat het over 100 jaar mooi is, kan je het nu ook mooi vinden. Even mooi als Brasilia. ‘Naar de stad wil ik niet terug althans niet om te wonen. Wat me hier aanstaat is de combinatie van enerzijds rust en een bijna dorps aandoende vriendelijkheid en anderzijds juist een heel onburgerlijke, cosmopoliete sfeer. Dat laatste zit in de onbekrompen, architectonische opzet en de bevolkingssamenstelling’.‘ De Bijlmer is nu eenmaal een bouwavontuur van een onhollandse visie, allure en proporties en dus valt die hele Hollandse huiskamertjeskunst erover’

Dagboekanier in Het Parool van 8.12.71: ‘De grote vergissing die Bijlmer heet… Van het begin af aan heb ik het Bijlmerplan verwezen naar de steriele bedenksels die te weinig rekening houden met wat de mens tot mens maakt, die leiden tot onherstelbare fouten als deze Kafka-wijk waarin geen mens, buitenstaande, zijn eigen woning herkent.’

Ronald Janssen, toen bestuurslid PvdA,  op symposium Om de Nieuwe Toekomst van 100.000 Amsterdammers, 17 maart 1983: De  meest makkelijke oplossing voor het heroineprobleem heb ik nog niet gehoord. En dat is het terugsturen van de junks naar de Zeedijk. Meer politie is geen oplossing’

Begin jaren 70 merkte de toen verantwoordelijke wethouder Han Lammers op: De Bijlmermeer, zijn dat niet die hoge flats die je ziet uit de trein van Utrecht’

Roy Melger, gemeente ambtenaar volkshuisvesting, onderzoeker,  zegt: ‘ Als de huizen maar vol zitten, wie er wonen kan de gemeente minder schelen.”

Willy Lackin, de inmiddels afgekickte voorzitter van Ons Stekkie, vond het in de stad, waar hij een tijdje woonde, niet om uit te houden. ‘Gek werd ik er van. De Bijlmer is prettig omdat hij van niemand is. Voor zover de Bijlmer wel van iemand is, is hij van ons, Surinamers.’

 

^{HET WEGENSTELSEL} De Bijlmer kreeg geen normale woonstraten, maar woongebieden. Het Bijlmerplan was voor en tegen de auto.

 

Een normale stad is opgebouwd uit paden, straten en boulevards en soms waterwegen waarlangs de huizen gebouwd zijn, apart of in een blok. Met de toename van het autobezit na de 2de wereldoorlog betekende dat, dat de straten verstopt raakten met blik, de stank toenam, het fijnstof uit de uitlaat (maar dat weten we pas sinds kort), de onveiligheid vergroot werd en overal parkeerplekken moesten worden aangelegd. 

Voor de Bijlmer, maar ook voor Molenwijk in Amsterdam Noord, besloot men het anders te doen. Er zouden brede dreven worden aangelegd, met alle ruimte voor de auto's, die nergens een voetganger, fietser of brommer zouden tegen komen.  Alles wat geen auto was, moest naar het maaiveld, het park, waarboven de dreven uittorenden. Het park liep via viaducten onder de weg door.  De auto kon in de Bijlmer ook maar twee kanten op: er doorheen of naar een garage waar de auto gestald kon worden. De garage werd tevens de entree naar de flatgebouwen. Alles voor de veiligheid en geen autoblik in het zicht. 

In het maaiveld, het park, kwamen dus geen straten, wel fiets- en wandelpaden. De garages werden aan de dreven verankerd, die als een soort ringweg om de woongebieden werden aangelegd. Het werden mede daardoor enorme woongebieden van 800 meter breed en 800 meter lang. Deze maten werden ook bepaald door de eis, dat garages, buurtcentra, metrostations en bushaltes nooit verder dan 400 meter van de woning mochten afliggen. Dat maakte dus, dat de gebieden ook weer niet te groot werden.

In elk kwadrant, zoals de gebieden genoemd werden, pasten 6 tot 9 lange flatgebouwen, met per gebouw zo'n 330 tot ruim 500 woningen. 

Het ontbreken van straten zou later bij de vernieuwing van de Bijlmer tot allerlei kleine en grote problemen leiden. De nieuwe Bijlmer werd vooral een ouderwetse stad met straten en die moest in- en aangepast worden in de autovrije Bijlmer met zijn eigen fietspadenstelsel.  De fietspaden stoppen bijgevolg op de meest vreemde plekken en je wordt gedwongen op vreemde manieren om te rijden. Op de Bijlmerdreef zie je ook het probleem dat er geen doorgaande wandelroutes zijn. Vanaf Ganzenhoef kan je lopen naar de Gooiseweg en dan stopt het. Je moet verder via het buurtje Vogeltjeswei. De Bijlmerdreef, waarlangs je ook niet kan fietsen, wordt dus nooit een mooie flaneer-boulevard. Daarvoor ontbreken trouwens ook de winkels en horecatenten. 

Op tekening de plattegrond van het FD-kwadrant. Onder de gebouwen: Florijn, Fleerde en Frissenstein, daarboven Develstein, Dennenrode en Daalwijk. Je z iet dat het gebied omgeven wordt door wegen, met rechts de Gooiseweg, beneden de Bijlmerdreef en bovenin de Daalwijkdreef. De garages liggen in blokken aan de dreef, de gebouwen worden omgeven door gras en water, en de smalle blokjes, die aan de gebouwen zijn vastgeplakt,  zijn de gemeenschaps(collectieve)ruimten voor bewoners. Zwarte balkjes tussen de gebouwen geven aan dat daar een overdekte loopstraat bedacht is.